Phần lớn những đổ vỡ đau đớn nhất trong kinh doanh không bắt đầu từ tham vọng quá lớn hay sai lầm chiến lược, mà từ những mối quan hệ tưởng như an toàn nhất. Người ta bước vào làm ăn cùng nhau với niềm tin rằng “đã thân thì sẽ không hại nhau”, rằng hiểu nhau rồi thì không cần ràng buộc. Nhưng thương trường chưa bao giờ vận hành bằng giả định đạo đức. Nó vận hành bằng áp lực, lợi ích và những lựa chọn khó khăn. Và chính trong những khoảnh khắc ấy, sự mập mờ ban đầu sẽ dần bào mòn mọi nền tảng từng được gọi là tình nghĩa.
Khi số lượng doanh nghiệp khởi nguồn từ các mối quan hệ cá nhân ngày càng tăng, câu chuyện làm ăn với người quen không còn là rủi ro cá biệt, mà đã trở thành một hiện tượng xã hội đáng suy ngẫm. Câu chuyện “càng thân càng dễ vỡ” vì thế không chỉ là trải nghiệm cá nhân của một vài doanh nghiệp, mà đã trở thành một vấn đề mang tính cấu trúc trong môi trường kinh doanh, đặc biệt ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và các nhóm khởi nghiệp.
Quan hệ thân quen không thể thay thế cấu trúc quản trị
Trong đời sống xã hội, tình thân cho phép sự linh hoạt và chia sẻ. Nhưng trong doanh nghiệp, mọi quan hệ đều cần được đặt trong một cấu trúc quản trị cụ thể. Vai trò, quyền hạn và trách nhiệm không thể tồn tại ở dạng ngầm định. Khi các bên tham gia không xác định rõ ai chịu trách nhiệm vận hành, ai có quyền ra quyết định cuối cùng, ai chỉ đóng vai trò góp vốn hoặc hỗ trợ, tổ chức sẽ rơi vào trạng thái thiếu chuẩn mực.
Hệ quả thường không xuất hiện ngay lập tức. Ở giai đoạn đầu, khi quy mô còn nhỏ và áp lực chưa lớn, mọi bất cập dễ bị bỏ qua. Nhưng khi doanh nghiệp tăng trưởng hoặc gặp khó khăn, sự chồng chéo vai trò sẽ bộc lộ rõ. Người trực tiếp vận hành dễ cảm thấy gánh nặng không tương xứng, trong khi người có quyền sở hữu lại muốn can thiệp sâu hơn vào điều hành. Mâu thuẫn từ đó không còn mang tính cá nhân, mà trở thành vấn đề tổ chức.
Tiền bạc phơi bày những điểm yếu trong thiết kế quan hệ
Một đặc điểm phổ biến của các mô hình làm ăn thân quen là né tránh thỏa thuận sớm về tài chính. Việc góp vốn, phân chia lợi nhuận, cơ chế chịu lỗ hay điều kiện rút lui thường được để ngỏ với lý do “tin nhau”. Tuy nhiên, khi dòng tiền bắt đầu đóng vai trò quyết định, sự thiếu rõ ràng này nhanh chóng trở thành nguyên nhân của tranh chấp.
Tiền bạc không làm thay đổi bản chất con người, mà làm lộ rõ cách một mối quan hệ được thiết kế. Nếu không có thỏa thuận và cơ chế kiểm soát minh bạch, các quyết định tài chính dễ bị diễn giải theo nhiều cách khác nhau. Cùng với đó, việc thiếu hệ thống báo cáo và kiểm soát dòng tiền sẽ làm suy giảm niềm tin nội bộ, ngay cả khi không tồn tại sai phạm cụ thể. Trong môi trường kinh doanh, niềm tin không được hỗ trợ bởi hệ thống sẽ sớm trở nên mong manh.
Rạch ròi là điều kiện để quan hệ làm ăn tồn tại lâu dài
Xung đột lợi ích là yếu tố không thể tránh trong bất kỳ tổ chức nào. Vấn đề không nằm ở việc xung đột xuất hiện, mà ở khả năng quản trị xung đột. Khi doanh nghiệp không có luật chơi rõ ràng ngay từ đầu, mọi bất đồng đều có nguy cơ bị cá nhân hóa, dẫn tới đối đầu và chia rẽ.
Kinh nghiệm từ các mô hình doanh nghiệp được xây dựng bài bản cho thấy, rạch ròi không làm suy giảm tình nghĩa, mà tạo điều kiện để các mối quan hệ tồn tại bền vững hơn. Khi vai trò, quyền lợi và trách nhiệm được xác định rõ, các bên có thể tập trung vào hiệu quả vận hành thay vì nghi ngờ lẫn nhau. DGroup Holdings (DGH) cho rằng sự bền vững của doanh nghiệp không đến từ sự tin tưởng cảm tính, mà từ những thỏa thuận đủ rõ để giảm thiểu rủi ro khi áp lực xuất hiện.
Trong kinh doanh, tình thân có thể là điểm khởi đầu, nhưng không thể là nền tảng duy nhất. Doanh nghiệp vận hành bằng hệ thống, không phải bằng cảm xúc. Khi các mối quan hệ làm ăn được thiết kế thiếu rạch ròi, rủi ro không chỉ dừng ở hiệu quả kinh tế, mà còn kéo theo sự đổ vỡ về mặt xã hội.
Rạch ròi ngay từ đầu không phải là biểu hiện của sự lạnh lùng, mà là yêu cầu tối thiểu của quản trị hiện đại. Đó là cách để bảo vệ vốn, bảo vệ tổ chức và, quan trọng hơn, bảo vệ những mối quan hệ khỏi bị bào mòn bởi áp lực của thương trường. Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng khắc nghiệt, đây không còn là lựa chọn mang tính cá nhân, mà là điều kiện cần để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững.
BT. KaMy
