Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành chủ đề trung tâm trong mọi cuộc thảo luận về tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Từ các tập đoàn đa quốc gia đến những doanh nghiệp vừa và nhỏ, làn sóng đầu tư vào AI diễn ra với tốc độ chưa từng có. Hàng loạt công cụ mới liên tục xuất hiện, mang theo kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và tạo ra lợi thế trên thị trường. Tuy nhiên, sau giai đoạn hào hứng ban đầu, một thực tế đang dần bộc lộ. Không phải doanh nghiệp nào đầu tư vào AI cũng tạo ra kết quả như mong đợi. Nhiều tổ chức sở hữu những công cụ hiện đại nhưng hiệu quả vận hành vẫn không cải thiện đáng kể, trong khi một số doanh nghiệp khác lại tạo được bước tiến vượt bậc dù nguồn lực đầu tư không quá lớn.
Sự khác biệt không nằm ở việc doanh nghiệp sử dụng AI nhiều hay ít, mà nằm ở cách họ thay đổi chính mình để AI có thể phát huy giá trị. Công nghệ chưa bao giờ là yếu tố quyết định duy nhất của một cuộc chuyển đổi. Điều quyết định luôn là năng lực quản trị và khả năng tái cấu trúc tổ chức trước những thay đổi của thời đại.
Trong kỷ nguyên AI, câu hỏi không còn là “Doanh nghiệp đã ứng dụng AI hay chưa?”, mà là “Doanh nghiệp đã sẵn sàng thay đổi để AI trở thành một phần của hệ thống vận hành hay chưa?”. Đây mới là thước đo phản ánh năng lực cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
AI chỉ phát huy sức mạnh khi doanh nghiệp thay đổi từ bên trong
Không ít doanh nghiệp hiện nay vẫn đang tiếp cận AI theo hướng bổ sung công cụ. Họ mua các nền tảng trí tuệ nhân tạo, đào tạo nhân sự cách sử dụng chatbot, ứng dụng AI vào marketing, bán hàng hoặc chăm sóc khách hàng và xem đó là quá trình chuyển đổi số. Cách tiếp cận này có thể tạo ra một số cải thiện trong ngắn hạn, nhưng rất khó tạo nên sự thay đổi mang tính nền tảng. Lý do là bởi AI không tự tạo ra năng lực quản trị mới. Nếu chiến lược vẫn được xây dựng theo tư duy cũ, quy trình vận hành còn rời rạc, dữ liệu chưa được chuẩn hóa, hệ thống đánh giá hiệu quả thiếu tính khoa học và văn hóa doanh nghiệp chưa sẵn sàng cho sự thay đổi, AI chỉ giúp những quy trình cũ được thực hiện nhanh hơn. Doanh nghiệp có thể tiết kiệm thêm một phần thời gian hoặc chi phí, nhưng rất khó tạo ra bước nhảy vọt về năng suất hay mô hình kinh doanh.
Điều đó lý giải vì sao ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng AI không phải là cuộc cách mạng của phần mềm mà là cuộc cách mạng của quản trị. Công nghệ chỉ phát huy tối đa giá trị khi toàn bộ doanh nghiệp được thiết kế lại để phù hợp với cách làm việc mới. AI không nên được xem là một bộ phận riêng biệt mà cần trở thành một thành phần trong hệ sinh thái vận hành, kết nối dữ liệu, quy trình, con người và hoạt động ra quyết định thành một chỉnh thể thống nhất.
Doanh nghiệp dẫn đầu không chỉ đầu tư vào AI mà còn liên tục tái cấu trúc
Quan sát những doanh nghiệp thành công trên thế giới cho thấy, điểm chung của họ không nằm ở việc sở hữu công nghệ tiên tiến hơn đối thủ, mà ở khả năng thích nghi liên tục với những thay đổi của thị trường. AI chỉ là một trong nhiều động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi đó. Alibaba là một ví dụ đáng để cộng đồng doanh nghiệp nghiên cứu. Sau gần ba thập kỷ phát triển với quy mô hàng trăm nghìn nhân sự và hệ sinh thái phục vụ hàng tỷ khách hàng, doanh nghiệp này vẫn không ngừng điều chỉnh chiến lược, mô hình kinh doanh, cơ cấu tổ chức và phương thức vận hành. Điều họ thay đổi không phải là sứ mệnh, mà là cách hiện thực hóa sứ mệnh trong từng giai đoạn phát triển.
Điều đáng học hỏi nhất không phải việc Alibaba ứng dụng AI vào bộ phận nào, mà là cách họ xem AI như một “đồng nghiệp” của con người trong toàn bộ tổ chức. Khi đó, câu hỏi không còn là “Ứng dụng AI ở đâu?” mà trở thành “Doanh nghiệp cần được thiết kế lại như thế nào để AI và con người cùng tạo ra giá trị?”. Sự thay đổi trong tư duy ấy mới là nền tảng giúp công nghệ tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây cũng là xu hướng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Trong nền kinh tế số, doanh nghiệp không còn cạnh tranh chủ yếu bằng quy mô vốn, số lượng nhân sự hay tài sản hữu hình. Lợi thế cạnh tranh ngày càng được quyết định bởi tốc độ học hỏi, tốc độ thích nghi, khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu và năng lực tái cấu trúc nhanh hơn đối thủ.
(Chủ tịch Hội đồng quản trị Hệ sinh thái Khởi nghiệp Thực tế DGroup Holdings, ông Hồ Huỳnh Duy)
Tái cấu trúc sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên AI
Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, AI mở ra một cơ hội lớn để rút ngắn khoảng cách với các doanh nghiệp quốc tế. Tuy nhiên, cơ hội đó chỉ trở thành hiện thực nếu doanh nghiệp xem AI là chất xúc tác cho quá trình đổi mới toàn diện thay vì chỉ là một công cụ hỗ trợ công việc hằng ngày. Quá trình tái cấu trúc cần được thực hiện đồng bộ từ chiến lược phát triển, mô hình kinh doanh, quy trình vận hành, hệ thống dữ liệu đến năng lực của đội ngũ nhân sự. Khi mọi thành phần trong doanh nghiệp được kết nối thành một hệ thống thống nhất, AI mới có thể tạo ra những giá trị lớn hơn như nâng cao năng suất, tối ưu chi phí, tăng tốc độ ra quyết định và mở rộng năng lực sáng tạo.
Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp vẫn loay hoay tìm lời giải cho bài toán ứng dụng AI, không ít nhà lãnh đạo cho rằng điều quan trọng nhất không nằm ở việc sở hữu bao nhiêu công nghệ, mà là doanh nghiệp có đủ năng lực để tự thay đổi hay không. Chia sẻ từ góc nhìn thực tiễn trong quá trình đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hệ sinh thái Khởi nghiệp Thực tế DGroup Holdings, ông Hồ Huỳnh Duy, nhận định rằng điều doanh nghiệp Việt Nam cần lúc này không phải là học thêm một công cụ AI, mà là học cách thiết kế lại toàn bộ doanh nghiệp để công nghệ thực sự trở thành một phần của tổ chức.
Kỷ nguyên AI sẽ không thay thế doanh nhân, nhưng những doanh nhân biết tận dụng AI sẽ tạo ra khoảng cách ngày càng lớn với những người vẫn điều hành doanh nghiệp bằng tư duy cũ. AI cũng không thay thế người lao động, nhưng những nhân sự biết cộng tác cùng AI sẽ trở thành lực lượng có giá trị cao hơn trong nền kinh tế số. Bởi vậy, AI không phải là đích đến của chuyển đổi doanh nghiệp. Đó chỉ là công cụ. Điều quyết định vẫn là bản lĩnh của người lãnh đạo, năng lực tái cấu trúc của tổ chức và sự sẵn sàng thay đổi trước những biến động của thị trường. Trong cuộc đua mới của nền kinh tế số, doanh nghiệp chiến thắng sẽ không phải là doanh nghiệp sở hữu nhiều công nghệ nhất, mà là doanh nghiệp dám thay đổi nhanh nhất để công nghệ phát huy trọn vẹn sức mạnh.
BT. KaMy
